Eigenschap:Toelichting harmonisatierelaties ISO
Naar navigatie springen
Naar zoeken springen
Geldige waarden
:
Weergave op formulieren
:
Tekstvak
Initiële waarde
:
Verplicht veld
:
Nee
Subeigenschap van
:
Geïmporteerd uit
:
Formatteerfunctie externe URI
:
Klik op de button om een nieuwe eigenschap te maken:
A
ISO 42010:2022: Aspect (Hoofdstuk 3.9 van ISO specificatie)
<br>
“Afspreken” komt functioneel overeen met een aspect van dienstverlening dat betrekking heeft op de totstandkoming en beheer van afspraken tussen betrokken partijen in het dienstverleningsproces. Het is een van de capabilities (zie ook capability als begrip) binnen de bcDV en is daarmee meer een Aspect dan een View Component.
<br>
"Afspreken" adresseert stakeholder concerns zoals contractuele duidelijkheid, dienstenniveau, traceerbaarheid en compliance. +
ISO 42010:2022: ''Architecture Viewpoint'', (Hoofdstuk 3.8 van ISO specificatie)
<br>
De [https://www.noraonline.nl/wiki/Applicatielaag Applicatielaag] is een ''Architectuurgezichtspunt'' (''Architecture Viewpoint'') in de zin van ISO 42010. Deze laag richt zich op het applicatielandschap van een overheidsorganisatie of domein: registraties, dataservices en software (zoals algoritmen) waarmee publieke dienstverlening wordt gerealiseerd. +
G
ISO 42010:2022: ''Architecture Viewpoint'' (Hoofdstuk 3.8 van ISO specificatie)
<br>
De [https://www.noraonline.nl/wiki/Grondslagenlaag Grondslagenlaag] is een ''Architectuurgezichtpunt'' (Architecture Viewpoint) in de zin van ISO 42010. Deze laag richt zich op het juridische en normatieve kader van de publieke dienst of organisatie: het stelsel van wetten, beleidskaders, normen en publieke waarden waarop de inrichting van digitale overheidsdienstverlening wordt gebaseerd. +
H
ISO 42010:2022: Aspect (Hoofdstuk 3.9 van ISO specificatie)
<br>
“Herstellen” representeert een operationeel ''aspect'' van een ''Entity of Interest (EoI)'', gericht op het afhandelen van incidenten.
<br>
Het adresseert operationele ''stakeholder concerns'' met betrekking tot de continuïteit, herstelbaarheid en beschikbaarheid van de ''EoI'' (bijvoorbeeld een dienst of systeem).
<br>
In een ISO 42010-conforme ''architectuurbeschrijving (AD)'' kan “Herstellen” worden geadresseerd via ''viewpoints'' (zoals Operations Viewpoint of Continuity Viewpoint) en uitgewerkt in ''architecture views'' waarin het herstelproces wordt gemodelleerd met passende ''model kind''s (zoals BPMN of ArchiMate Process models). +
I
ISO 42010:2022: Entity of Interest (EoI), Architecture View Component (Hoofdstukken 3.12 en 3.19 van ISO specificatie)
<br>
Als IT-infrastructuur centraal staat in de ''architectuurbeschrijvingen'' (bijv. bij modernisering, migratie, cloudmigratie), kan het als een ''EoI'' worden gepositioneerd.
<br>
<br>
IT-infrastructuur kan ook voorkomen als een Architecture View Component in een specifieke View dat zich richt op de IT-infrastructuur als onderdeel van een bredere ''EoI'', zoals:
* een dienstverleningssysteem
* een applicatielandschap
* een overheidsorganisatie +
ISO 42010:2022: Architecture Viewpoint, (Hoofdstuk 3.8 van ISO specificatie)
<br>
De [https://www.noraonline.nl/wiki/IT-Infrastructuurlaag IT-Infrastructuurlaag] is een ''Architectuurgezichtspunt'' (''Architecture Viewpoint'') in de zin van ISO 42010. Deze laag beschrijft de fysieke en logische infrastructuur die het transport van digitale gegevens tussen applicaties mogelijk maakt. +
ISO 42010:2022: Architecture Viewpoint (Hoofdstuk 3.8 van ISO specificatie)
<br>
De [https://www.noraonline.nl/wiki/Informatielaag Informatielaag] is een ''Architectuurgezichtpunt'' (''Architecture Viewpoint'') in de zin van ISO 42010. Deze laag beschrijft hoe objecten en gebeurtenissen uit de fysieke werkelijkheid worden vertaald naar begrippen, informatieobjecten, datasets en metagegevens die de administratieve werkelijkheid van de overheid vormen. +
N
ISO 42010:2022: Architecture Description Framework (Hoofdstuk 3.5 van ISO specificatie)
<br>
Dankzij zijn structuur, methodiek en communicatieve functie voldoet het NORA-vijflaagsmodel in zijn geheel aan de definitie van een ''Viewpoint Structuring Formalism'' in de zin van ISO 42010:
* ''a means of organizing a collection of architecture viewpoints and their views''.
Elke laag in het NORA-vijflaagsmodel is in termen van ISO 42010 te beschouwen als een afzonderlijk gespecificeerd ''Architecture Viewpoint'', gericht op specifieke aspecten van de overheidsdienstverlening (zoals juridische kaders, organisatie- en procesinrichting, informatiemodellen of infrastructuur), en ontworpen om belangen van een specifieke groep belanghebbenden (stakeholders) te adresseren.
<br>
<br>
In ISO 42010 bestaat de formele specificatie van een ''Architecture Viewpoint'' uit meerdere kenmerken, waaronder ''Stakeholder perspectives'', ''Stakeholder concerns'', ''Aspects'' gerelateerd aan die concerns en ''Stakeholders'' die deze concerns hebben. Deze viewpoint-kenmerken worden expliciet of impliciet geadresseerd in de ''Architecrtuurbeschrijvingen'' (Architecture Descriptions, AD's). NORA biedt hiervoor een inhoudelijke handreiking in de vorm van:
* [https://www.noraonline.nl/wiki/Kernwaarden%20van%20Dienstverlening Kernwaarden van Dienstverlening] (Stakeholder perspectives)
* [https://www.noraonline.nl/wiki/Kwaliteitsdoelen Kwaliteitsdoelen] (Stakeholder concerns)
* [https://www.noraonline.nl/wiki/Architectuurprincipes Architectuurprincipes] (Aspects)
* [https://www.noraonline.nl/wiki/Implicaties%20van%20Architectuurprincipes Implicaties van Architectuurprincipes] (Aspects)
Deze elementen helpen bij het formuleren van stakeholder-concerns, het structureren van viewpoints en het specificeren van modelsoorten en relaties, conform ISO 42010.
<br>
<br>
Voor de praktische toepassing biedt NORA het instrument [https://www.noraonline.nl/wiki/PSA%20(Project%20Startarchitectuur) PSA (Project Startarchitectuur)], dat dient als startpunt voor het opstellen van een formele architectuurbeschrijving op basis van de ISO-structuur.
O
ISO 42010:2022: Architecture Viewpoint (Hoofdstuk 3.8 van ISO specificatie)
<br>
De [https://www.noraonline.nl/wiki/Organisatorische_laag Organisatorische laag] is een ''Architectuurgezichtpunt'' (Architecture Viewpoint) in de zin van ISO 42010. Deze laag richt zich op de bestuurlijke en organisatorische inrichting van overheidsdienstverlening en bevat algemene architectuurcomponenten die relevant zijn voor het afstemmen van organisatiestructuren, processen en samenwerkingsvormen van de afgesproken publieke dienstverlening. +
U
ISO 42010:2022: Aspect (Hoofdstuk 3.9 van ISO specificatie)
<br>
"Uitvoeren" representeert een operationeel aspect van een Entity of Interest (EoI) (zoals een dienstverleningssysteem). Het is ook een van de capabilities van het bcDV. Het beschrijft het operationele gedrag van een dienstverleningssysteem, wat in ISO-termen een relevant aspect, namelijk:
* het gedrag zelf (welke functies/capabiities heeft een dienstverlenijgssysteem),
* beschikbaarheid van functies,
* uitvoerbaarheid,
* betrouwbaarheid van dienstverlening.
* enz..
<br>
Aspecten van de EoI worden in ISO-conforme architectuurbeschrijvingen (Architecture Descriptions, AD's) gemodelleerd via architecture views binnen relevante viewpoints, op basis van stakeholder concerns (zoals prestaties en doorlooptijden, correctheid van uitvoering, betrouwbaarheid en continuïteit van dienstverlening).
<br>
In het NORA Vijflaagsmodel vallen processen en capabilities (functies) die nodig zijn voor het leveren van diensten onder de NORA Organisatorische laag (viewpoint in ISO termen).
<br>
<br>
Modellen die geschikt zijn om “Uitvoeren” te representeren als ISO-conform AD-element zijn:
* BPMN-modellen,
* ArchiMate Proces- en Bedrijfsfuncties modellen (Business Layer),
* ArchiMate Capability modellen (Strategy layer) +
V
ISO 42010:2022: Aspect (Hoofdstuk 3.9 van ISO specificatie)
<br>
“Verbeteren” kan worden gepositioneerd als onderdeel van het evolutie- en governance-aspect van een Entity of Interest (EoI). Het is ook een van de capabilities van het bcDV
<br>
<br>
ISO 42010 benoemt het realisatie- en evolutieproces van een EoI, en erkent dat deze over de levenscyclus heen moet worden ondersteund. Daarbij spelen ook governing principles en veranderstrategieën een rol. Verbeterinitiatieven, zoals beschreven in NORA, vallen onder het evolutie- en veranderaspect van een EoI, en worden vaak geadresseerd in Governance Viewpoints, Lifecycle Viewpoints of Risk & Compliance Viewpoints.
<br>
<br>
NORA "Verbeteren” als een gestructureerd proces dat zich richt op proactieve veranderingen vanuit het perspectief van de dienstverlener, adresseert stakeholder concerns over risico’s, innovatie, kwaliteit en toekomstbestendigheid, en wordt gemodelleerd binnen viewpoints zoals het Governance Viewpoint of Lifecycle Viewpoint. Daarbij maken architecten gebruik van model kinds zoals risicomodellen en verbetermodellen (PDCA-cyclus, Deming-cirkel / Kwaliteitscirkels, Capability Maturity Models zoals CMMI of BiSL-matrix, Lean/Kaizen verbeterloops, ISO 9001 / 27001 verbetercycli). +
W
ISO 42010:2022: Aspect (Hoofdstuk 3.9 van ISO specificatie)
<br>
“Wijzigen” representeert en essentieel aspect van een Entity of Interest (EoI), namelijk het veranderingsproces over de levenscyclus van de EoI (zoals een dienst, applicatie of infrastructuurcomponent). Het is ook een van de capabilities van de bcDV.
<br>
<br>
NORA "Wijzigen" kan als volgt wordnen ingepast in het ISO 42010-raamwerk:
* Entity of Interest (EoI) - de te wijzigen infrastructuur, dienst, proces of systeem
* Aspect - veranderbaarheid, lifecycle status, wijzigingshistorie
* Stakeholder Concern - Risico's, stabiliteit, kwaliteit, compliance, beheersbaarheid
* Architecture Viewpoint - Lifecycle, Governance, Service Management
* Model Kind - BPMN, ArchiMate, ITIL of BiSL change models, release plans +
a
ISO 42010:2022: Architecture Description Element (AD element, Hoofdstuk 3.4 van ISO specificatie)
<br>
Een activiteit kan worden geassocieerd met een ''AD element'' binnen een ''architecture view'', dat via een geschikt ''model kind'' (bijv. ArchiMate Procesmodel) de operationele uitvoering of gedrag van het systeem of proces representeerd. +
ISO 42010:2022: Stakeholder (Hoofdstuk 3.17 van ISO specificatie)
<br>
Betrokken actor of partij met belangen (concerns) bij het onderwerp van de architectuur. +
ISO 42010:2022: Architecture View Component (Hoofdstuk 3.19 van ISO specificatie)
<br>
Een applicatie is concreet modelleerbaar element binnen een architectuurbeschrijving binnen een View al dan niet volgens een specifieke Model Kind. +
ISO 42010:2022: ''Architecture''
'''''Vertaling door NORA''''': Fundamentele concepten of eigenschappen van een entiteit in haar omgeving en de leidende principes voor de realisatie en evolutie van deze entiteit en de daarmee samenhangende levenscyclusprocessen.
<br>
N.B.: De levenscyclus van een entiteit wordt gevormd door een reeks onderscheidbare fasen. Binnen elke fase vinden processen plaats die bijdragen aan de transitie van de entiteit door haar bestaan. Als we spreken over levenscyclusprocessen van een entiteit, bedoelen we processen die binnen de verschillende fasen van de levenscyclus plaatsvinden en bijdragen aan de realisatie en evolutie van de entiteit. Dit verklaart waarom ISO 42010 expliciet spreekt over “governing principles for the realization and evolution of this entity and its related life cycle processes”, waarmee ze de processen binnen de levenscyclus van de entiteit bedoelen. +
ISO 42010:2022: Model Kind (Hoofdstuk 3.15 van ISO specificatie)
<br>
Architectuurpatroon kan worden opgevat als (een onderdeel van) het ISO ''model kind'': het beschrijft herbruikbare structuren en regels voor modelleren van oplossingen en het construeren van ''Architecture Views''. +
b
ISO 42010:2022: Architecture View Component (Hoofdstuk 3.19 van ISO specificatie)
<br>
“begrip” kan worden opgevan als ISO 42010 View component en correspondeert nauw met het ISO 1087-gedefinieerde ''concept'' (zie hoofdstuk 3.2.7 van [https://www.iso.org/obp/ui/en/ ISO 1087:2019]) als een fundamentele eenheid van kennis.
<br>
Binnen ISO 42010 kunnen begrippen worden beschouwd als onderliggende bouwstenen in model kinds (zoals informatiemodellen, thesauri of taxonomieën) die betekenis geven aan views over een Entity of Interest (EoI). Ze vormen daarmee dan ook View Components. Ze faciliteren gedeeld begrip tussen stakeholders en zijn cruciaal voor consistente Architecture Description Frameworks (zoal NORA) en Architecture Description Languages (zoals ArchiMate). +
ISO 42010:2022: Model Kind (Hoofdstuk 3.15 van ISO specificatie)
<br>
Een begrippenkader kan als een ''model kind'' worden beschouwd wanneer het formeel is vastgelegd als een structuur of notatie voor het modelleren van begrippen en hun relaties. Dit geldt bijvoorbeeld voor:
* Thesauri in SKOS;
* Ontologieën in OWL/RDF;
* Semantische modellen zoals MIM of vocabularia in DCAT-AP;
* ArchiMate conceptual models binnen Information Structure ''viewpoint''.
<br>
In andere gevallen is het eerder een ondersteunend instrument bij ''viewpoints'', ''Architecture Description Frameworks'' (zoal NORA) en A''rchitecture Description Languages'' (zoals ArchiMate), dan een zelfstandig ''model kind''. +
ISO 42010:2022: Concern (Hoofdstuk 3.10 van ISO specificatie)
<br>
“beheer” kan binnen ISO 42010 worden beschouwd als een complex van ''stakeholder concerns'' met betrekking tot de operationele instandhouding van een ''Entity of Interest (EoI)''. Deze concerns worden geadresseerd via specifieke ''architecture viewpoints'' — zoals het lifecycle ''viewpoint'' — en worden gemodelleerd in ''architecture views'' met geschikte ''model kinds''. +